1.felsefi bir kategori olarak madde ile bilimsel bir kav ram olarak madde arasinda açik bir ayrimin yapilmasi,

2.partinost (partizanlik) doktrininde, ? felsefi müdahaledeki pratik ve çikar özellikleri- nin vurgulanmasi,

3. bilimsel degisme ile ILERLEME düsüncesinin, "göreli" ve "mutlak" HAKIKAT arasindaki ayrim içinde uzlastirilma (ve normatif olarak hem dogmatizme hem de süphecilige karsi çikma) çabasi eslik eder.

Diyalektik materyalist gelenege damgasini vuran, doga DIYALEKTIK'i ile yansitmaci bir bilgi teorisinden olusan bir karisimdir. Her ikisi de, ayni zamanda bunlarin karsilikli tutarsiz olduklarini da savundugu BATI MARKSIZMI'nin kaynak metni olan Tarih ve Sinif Bilinci'nde Lukâcs tarafindan reddedilmistir. Nesnelligi, tarihte sonusmaz bir biçimde yaklasilmis ancak nihaî olarak yalnizca komünizmde gerçeklesecek olan evrensel bir özneler arasiliga göre yeniden tanimlayan Gramsci ("Tarihsel Materyalizm" de) vurgunun kökeni metafizik olan ikinci kavrama ("materyalizm") degil, birinci kavram ("Tarihsel") üzerine konulmasi gerektigi unutulmustur" diyerek Lukâcs'dan daha da ileri gitmistir. "Praxis felsefesi, mutlak "historisizm", mutlak lâiklesme ve düsüncenin dünyevilesmesi, tarihin mutlak hümanizmasidir" (Gramsci 1971, s.465). Bati Marksizminin diyalektik motiflere yakinlik duymus oldugu yer onun materyalizme karsi oldugu yerdir. Örnegin Sartre için "materyalizmin hiçbir çesidi" insanin tarihsel durumunun kesinlikle ayirdedici niteligini olusturan"... (özgürlügü) hiçbir zaman açiklayamaz" (Sartre 1967, s.237). Öte yandan Bati Marksizminin materyalist oldugunu ilan ettigi yer, genellikle 'de oldugu gibi özel olarak epistemolojik yanidir; ve ontolojik sorunlardan söz açildiginda Timpanaro'nun ( 1976), toplumsal yasamda özel olarak biyolojik "üst yapinin" ve doganin rolü- nün önemi üzerine vurgulamasinda oldugu gibi tartismalar ontolojide düsünceden yoksun bir ampirizm tarafindan siklikla bozulmustur.

Her materyalizm tartismasinda, gizli bir "maddenin tanimlamasi" sorunu vardir. (Süphesiz dogal bilimi de içeren) toplumsal alanla sinirli ve maddenin "toplumsal pratik" anlaminda anlasilmis oldugu Marx'in pratik materyalizmi için özel bir zorluk dogmaz. Fakat Marksist materyalizm Engels 'ten bu yana daha genel savlara sahiptir, ve su anki zorluk; eger maddi sey süre durumsal olarak (bir) boslugu isgal etme yetenegine sahip, duyusal olarak teshis edilmis ve yeniden teshis edilmis bir varlik olarak kabul edilirse, o zaman her ne kadar teshisleri maddî seylere bagimli olsa da, bilimsel bilginin çok sayidaki nesnesi besbelli maddi-olmayandir. Hiç kuskusuz, eger biri bilimsel ve felsefî ontolojiler arasinda ayrim gözetirse, Lenin 'in kabul ettigi gibi bu türden düsüncelerin felsefi materyalizmi yanlislamasi gerekmez. Ancak bunun içerigi nedir? Kimi materyalistler bilim araciligi ile dünyanin bilinebilirliginin tüketilebilecegi düsüncesini kabul etmislerdir. Ancak bunun temeli nedir? Bu yengin bilissel tutum insan merkezli ve bu nedenle de idealist bir kibir gibi görünmektedir. Öte yandan bilinebilecek olan her ne ise bilim tarafindan bilinmek zorundadir gibi daha ilimli bit varsayim, eger bir totoloji degilse, belirli arastirma alanlarinda materyalizmin gerçekligini dogalciligin olanakliligi yerine geçirir

Bu nedenlerden ötürü, materyalizmin bazilarina; yan betimleyici tezlerden olusan felsefi bir tutumdan veJya da daha özel olarak; (a) -örnegin Tanrinin varligina, ruha, formlara, düsüncelere, görevlere, mutlak'a ya da bilimin olanaksizligina (veya ikincil durumda olduguna), dünyevi mutluluga vb.ye dair- bir yigin ayrintili geleneksel felsefî önerme olarak ve (b) bu tür felsefî ayrintilarin, yanlis ya da uygun olmayan bilinçlilik ya da IDEOLOJI'nin biçimleri olarak bilimsel açiklanislarina bir baglanisin olmazsa- olmaz temeli olarak kabul edilmesinden daha çok bir kaldiraç konumu (prise de position), bir pratik anlamlandirma (konumlandirma) olarak ele alinmasi çekici gelebilir. Bununla birlikte böyle bir (anlamli) konumlandirma; hem bilim- sel ya da benzeri pozitif bir durumu önvarsayar ve hem de normatif olarak temellendirilme talebinin ilke olarak savunulmasi çok zordur. Bu nedenle materyalizmin pragmatik yeniden olusumunun onun betimleyici karakterini gelistirmesi güçtür. Her iki durumda da bir mesruiyet sorunu vardir. Gerçekte materyalizmin, bilim ve bilimsellik bakimindan mesru gösterilmesi, kendiliginden materyalizm olarak mesru göstermekten daha kolay olabilir: ve belki de yalnizca böyle bir özel açiklama (Feuerbach Üzerine 2'nci tezdeki) Marx 'in hipoztaslastirilmis ve soyut düsünce elestirisi ile tutarlidir.

Lukâcs-sonrasi Marksizm için, Marx 'in öncülleri ile Engels 'in çikarimlarinin karsi kargiya getirilmesi tipik bir olgudur. Ancak bilimin çagdas gerçekçi yeniden olusumlarinda bunlarin inceltilmis biçimleri arasinda bir tutarsizlik yoktur. Nitekim doganin pratik arastirilmasi olarak bilim düsüncesi bagimsiz biçimde varolan ve olgulari dönüstürmede etkin gerçek yapilarin, aygitlarin, süreçlerin, iliskilerin ve alanla- rin antropolojik olmayan bir ontolojisini gerektirmektedir. Üstelik böyle bir askin gerçekçilik, eger sözde kalmazsa, kismen de olsa Engels'in "Iki Büyük Kamp Tezi'nin ruhunu korumaktadir. Söyle ki; (a) varligin, "epistemik aldanmanin" iki varyanti olan deneyim ve akil içinde, insani bir nitelige indirgenmesindeki ortak yanlislarina (birarada) isaret ederek ve (b) epistemolojik olarak, nesnel idealizmin öznel idealizmin seylesmis olgularini önvarsaymasinda ve ontolojik olarak da öznel idealizmin nesnel idealizmin hipoztaslastirilmis düsüncelerini önvarsaymasindaki - sistematik karsilikli bagimliliklarini ortaya sererek; öyle ki öznel ve nesnel idealizmin kendilerine özgü yapilan üzerine bir arastirma ile bunlarin iki yüzlü Tanri efsanesinde oldugu gibi (Janus) ampirik kesinlik/kav- ramsal dogruluk biçimde ayni ikiligi tasimakta olduklari görülebilir; askin gerçekçilik, hem öznel idealizmin ampirik gerçekçiligine hem de nesnel idealizmin kavramsal gerçekçiligine karsi çikmaktadir. Ayni zamanda tarihsel arastir- mada Engels'in, bilimsel bilgideki ve daha genel olarak toplumsal yasamdaki degisiklikler çevresinde olusan mücadeleler baglaminda materyalizm ve idealizmin uzlasmaz diyalektik çeliskileri olarak birbirleriyle iliskide olduklari görüsüne bazi dayanaklar saglamaktadir. Son olarak, materyalizmin askin gerçekçi bir açiklamasinin, dogalci bir konumlandirmayi ortaya çikartan güçlerle uyum halinde oldugu belirtilmelidir.

Bu son degerlendirmenin önemi suradadir; Marx ve Engels 'ten bu yana Marksizm, idealizme bayagi ve (vülger), indirgemeci ya da "diyalektik-olmayan" örnegin tefekkürcü (Marx) ya da mekanik (Engels) materyalizme karsi ikili bir polemik yürüttü. Ve karakteristik bir biçim- de idealizm tarafindan kutsanmis olan bazi konularin doyurucu bir "materyalist dökümü ya da elestirisini hazirlama projesi, pratikte idealizmin çok daha doyurucu olarak yapmis oldugu bir ikicilige yeniden geri dönmeden -karakteristik materyalist karsilik- çogunlukla (örnegin felsefenin bilime, toplum ya da aklin dogaya, genelin özele, teorinin deneyime, insan etkinliginin ya da bilincinin toplumsal yapiya) indirgemecilikten kaçinma çabasi olarak sonuçlandi. Bu da genellikle iki cephede bir savasi zorunlu kildi; - çesitli nesnelcilik çesitlerine, örnegin meta- fizik, bilimcilik, dogmatizm, determinizm, seylesme'ye karsi ve öznelciligin biçimsel olarak karsit olan ancak gerçekte birbirlerini tamamla- yan türlerine, örnegin pozitivizm, bilinemezcilik, süphecilik, bireycilik, iradecilik'e karsi bir savas. Marksist materyalizmin bu tarihsel iliskiler arasinda aracilik yapmaya ya da basit bir Hegelci sentezde bulunmaya çalistigini düsünmek bir yanlis anlama olacaktir. Ortak sorunsallarini dönüstürürken, eski uzlasmaz ortakliklarinin hem yanlis hem de kismi kavranislarinin her ikisinin de, yeni ve üstün bir bakis açisindan elestirel rehavete terkedildiklerini düsünmek daha dogru olur.

(1)-(3)'ün hiçbiri, felsefi bir konum ile ampirik bir bilim arasindaki iliskilerden beklenen tarihsel materyalizmi vermez. Öte yandan tarihsel materyalizmin kökleri ontolojik materyalizmde bulunur, yani bilimsel gerçekçi bir ontoloji ve epistemolojiyi önvarsayar ve pratik materyalizmin niteliksel ve özenli bir açiklanisindan olusur. Burada yalnizca ilk sorun daha ileri bir biçimde yorumlanabilir. Marx da Engels de tarihsel materyalizmi yan biyolojik görüslerin yardimiyla savunma egilimindeydiler. Alman Idelolojisi'nin I. cildi 1. bölümü nde sunlari söylediler: "Bütün insanlik tarihinin ilk kosulu elbette yasayan insan bireylerin varligidir. Su halde tespit edilecek olan ilk olgu bu bireylerin fiziksel örgütlenmeleri ve onlarin doganin geri kalaniyla olan iliskileridir... (Insanlar), fiziksel örgütlenmeleri tarafindan kosullanmanin bir adimi olan varolma araçlarini üretmeye baslar baslamaz kendilerini de hayvanlardan ayirdetmeye baslarlar." Bununla birlikte Marksistler, tabir caizse doganin insanogluna yeniden el koydugu (ekolojide, sosyal biyolojide vb. de incelenen) biçimleri tamamen bir yana atarak, esas olarak insanoglunun dogaya el koyma biçimini betimleyen doga-toplum iliskilerinin yalnizca bir yönünü, yani teknolojiyi gözönüne almislardir:

Marksist Düsünce Sözlügü- Yayin Yönetmeni :Tom Bootomore/Madde Yazari:Roy Bihaskar- Iletisim Yayinlari-Çeviri:Sina Sener