KIBRISLI ZENON

 M.Ö. 335-263 yillari arasinda yasamis olan, Stoa Okulunun kurucusu, Yunanli filozof. Akademi'de Krates'in nezaretinde felsefeyle mesgul olan Zenon, Stoalilar tarafindan benimsenen temel ilkeleri belirlemistir.

Ona göre, gerçek olan hersey maddidir. Fakat evren, pasif bir maddeden olusmamistir. Degisen bir yapisi olan düzenli bütün olan evrendeki pasif maddeden baska, dogadaki düzenleyici, aktif ögeyi temsil eden bir güç daha vardir. Bu aktif güç, maddeden farkli degildir, ancak maddenin degisik bir görünümüdür.

O, hava akintisi ya da nefes gibi, sürekli olarak hareket eden ince bir seydir. Zenon bu gücün ates oldugunu söyler; ona göre, bu ates var olan herseye yayilir. Bu maddi atesin en temel özelligi akildir. Bu ates, evrendeki en yüksek varlik türüdür. Zenon'a göre, Tanri herseydir. Yani, Tanri bireyleri birbirleriyle birlestiren ates ya da sicak nefestir. O, doganin içindeki akil ya da rasyonel güçtür

. Tanri'nin ates ya da rasyonel bir güç oldugunu söylemek, dogaya aklin ve akil ilkesinin egemen oldugunu söylemekten baska bir sey degildir. Madde, kendisinde bulunan bu akil ilkesine göre davranir. Maddenin bu ilkeye göre olan sürekli eylemi, Zenon'a göre, bizim doga yasasi dedigimiz seyi meydana getirir.

Zenon, bilgi anlayisinda, sözcüklerin düsünceleri ifade ettigini, düsüncelerin ise, bir nesnenin zihin üzerindeki etkisi sonucu ortaya çiktigini söyler. Zihin, dogustan bos bir levhadir ve düsünce dagarcigini dis dünyadaki nesnelerden etki aldikça doldurur.

 Bu nesneler, duyularin olusturdugu kanallardan geçerek, zihinde izlenimler meydana getirirler. Ayni nesnelerle tekrarlanan çok sayida iliski, izlenimleri çogaltir, bellegimizi gelistirir.

Bu, bize önümüzde duran nesnenin ötesine geçerek, genel kavramlara ulasma olanagi saglar. Zenon'a göre, bir seyin dogru ya da iyi oldugu seklindeki bir yargi izlenimlerimizin bir ürünüdür. Zenon, insan ve ahlak anlayisinda, dünyanin bir parçasi olan insanin da ayni sekilde maddi bir varlik oldugunu ve tanrisal atesten pay aldigini söyler. Insandaki bu ates, onun tüm vücuduna nüfuz eder ve insana hareket etme ve dis dünyadan duyumlar alma olanagi verir.

Yani, Zenon'a göre, insandaki bu ates, onun ruhunu meydana getirir. O, insan ruhunun en iyi ifadesini akilda ve akillilikta buldugunu savunur. Insan için akillilik ise, onun kendisinin de bir parçasi oldugu yetkin doga düzenini anlayip bilmesi anlamina gelir. Zenon'un ahlaki, iste bu doga ve insan anlayisina uygun olarak, bir yandan akla ve bilgiye, bir yandan da dogal düzene boyun egmeye dayanir