|
PLOTINOS Milattan sonra 205-270 yillari arasinda yasamis ve Platon'un metafizigini, biraz daha farkli bir versiyon içinde yeniden öne süren, ve ögretisi sayesinde, Platon'un, Hellenistik çagda ve bu arada Ortaçagda, hem Hiristiyan felsefesinde ve hem de Islam felsefesinde etkili olmaya devam ettigi, ünlü Yunan filozofu. Felsefesinde, Platon'un Devlet'te yer alan Iyi Ideasiyla ilgili görüslerinden yola çikan Plotinos, Platon'un Iyi Ideasini tanrilastirmis ve varolan herseyi Tanri'dan baslayan bir türüm ya da sudur süreciyle açiklamistir. O da, tipki Platon gibi, maddi dünyanin, sürekli olarak degistigi için, gerçek olamayacagini düsünür. Yalnizca degismeyen bir sey gerçekten var olabilir. Bundan dolayi, bu degismeyen gerçeklik, Platon'un da göstermis oldugu gibi, maddi dünyadan farkli ve ayri olmalidir. Bu varlik ise, Plotinos'a göre, Tanri'dir. O Tanri hakkinda, Tanri'nin bu dünyadaki herseyi astigini söylemek disinda, hiçbir sey söylenemeyecegini iddia eder. Tanri bu dünyayi astigi, maddi dünyanin ötesinde bulundugu için, maddi, sonlu ve nihayet bölünebilir olan bir varlik degildir. Madde, ruh ve zihinden her biri degistigi için, o ne madde, ne ruh, ne de zihindir. Plotinos'a göre, Tanri, insan zihninin düsünceleriyle sinirlanamayacagindan, insanin diliyle ifade edilemez. Duyularimiz da ona ulasamaz. Plotinos için Tanri'ya ulasmanin tek yolu, rasyonel akilyürütmeden ya da duyusal bir tecrübeden, deneyden bagimsiz olan mistik bir vecd hali içine girmektir. Tanri'nin bütünüyle saf ve basit oldugunu, Tanri'da kompleks hiçbir sey bulunmadigini belirtmek, Tanri'nin Mutlak Birlik olduguna isaret etmek için, Plotinos Tanri'dan Bir diye söz eder. Bir olan Varlik olarak Tanri tanimi, Tanri'nin degismedigini ve dolayisiyla O'nun yaratilmamis ve bölünemez oldugunu gösterir. Zira Tanri degisse, bölünebilse ya da yaratilmis olsa, birligini kaybeder. Plotinos'a göre, Tanri bir oldugu için, içinde yasadigimiz duyusal dünyadaki seyleri yaratmis olamaz. Çünkü yaratma bir eylemdir ve her eylem bir degisme halini zorunlu kilar. Bundan dolayi, Tanri askindir, O her türlü düsünce ve varligin ötesindedir. O'na ne öz, ne varlik, ne de yasam yüklenebilir. Çünkü bütün bu ayirim ya da yüklemler bir ikilige yol açarlar. Öyleyse, Tanri hakkinda, yalnizca O'nun bir, bölünemez, degismez, ezeli ve ebedi oldugunu, varligin ötesinde bulundugunu, kendi kendisiyle hep ayni kaldigini, O'nun için geçmis ya da gelecekten söz edilemeyecegini söyleyebiliriz. Plotinos, iste bu durumda dünyanin yaradilisini ve varolusunu açiklamak için, felsefe tarihinin ilk türüm ögretisini gelistirmistir
|
