XIX-METEOROLOJI

METEROLOJI, HAVA VE RÜZGAR

İZCİler için hava durumunu bilmek çok önemlidir. Kampa gitmeden önce hava durumunu incelememek, ona göre giysi almamak ve kalis planlari yapmamak kampinizin çok kötü geçmesine neden olabilir. Günmüzde hava tahminleri daha uzun süreli ve çok daha güvenilir olarak yapilabilmektedir. Internet sayesinde birçok hava tahmin istasyonunun web sayfalarina girip ileriki dönemin tahminlerini alabiliriz. Ancak is bu kadarla bitmez. İZCİler her an degisen hava durumunu kendileride çok iyi analiz edebilmelidirler. Kamplarda faaliyetlerini bu tahminlerine göre planlayabilirler.

Eski çiftçiler ve gemiciler kendileri için çok önemli olan hava tahminini deneyimlerine dayanarak bazi belirtilerek göre yaparlardi. Bizler bugün sansliyiz, günlük hava raporlarini dinleyip,, hava durumunu ögrenebiliyoruz. Bununla beraber Doga yürüyüsüne gittiginde sende bazi belirtilere bakarak önündeki saatlerde havanin nasil olacagini tahmin etmek zorunda kalabilirsin. Sana bu konuda yardimci olacak pek çok sey var.

HAVAYI NASIL ANLAMALI

Havanın iyi, yağmurlu, rüzgarlı veya fırtınalı olacağını anlamak kolaydır.

IYI HAVA BELIRTILERI

1-Gökyüzü koyu mavi görünürse, günes dogarken parlak ve hafif sisli bulunursa, gökkusagi aksam görünürse, günes ay etrafinda büyük hale olursa havanin iyi olacagi anlasilir.

2-Otlarin üzerindeki çig iyi havayi müjdeler. Çig olayi havanin kuru ve açik oldugu zaman gerçeklesir.

3-Havanin sisli bulunmasi, sükunetli olacagini gösterir.

4-Atesin dumani yukariya dogru düz olarak yükselirse yüksek hava basinci oldugu ve havanin güzel olacagi anlasilir.

5-Aksam kirmizi olan bir gökyüzü iyi havanin belirtisidir. Havadaki toz partikülleri gördügün zaman kirmizi rengin olusmasina neden olur.

6-Kirlangiçlar yükseklerde uçarsa ertesi günün yagmurlu olmayacagi anlasilir. Böyle havalarda kirlangiçlar hava akimlari ile yükselen böcekleri yükseklerde yakalar. Yani bu durum yüksek hava basincina isarettir. Yüksek hava basinci ise iyi hava demektir.

KÖTÜ HAVA BELIRTILERI

1-Sabahleyin kirmizi bir gökyüzü toz yüklü bir havanin doguya dogru çekilip yerini batidan gelen hem yüklü havaya biraktigini gösterir.

2-Kirlangiçlarin topraga yakin uçmalari böceklerin alçak hava basinci nedeni ile topraga yakin oldugunu gösterir. Alçak hava basinci ise kötü hava demektir.

3-Atesin dumani yükselmeden dagiliyorsa alçak basinca ve kötü havaya isarettir. Otlar sabah kuru ise, üzerinde çig yoksa, kötü hava geliyor demektir.

4-Günes dogarken, gökyüzünün kirmizi, gökkusaginin sabahleyin görünmesi, ay'in etrafinda küçük bir çember bulunmasi yagmura isarettir.

5-Günes dogarken kirmizi görünmesi, batarken gökyüzünün kirmizi olmasi rüzgara isarettir.

6-Günesin soluk ve dumanli dogmasi, ay'in parlak olmasi, bulutlarin beyaz olmasi, günes ve ay'in etrafinda bir kavis bulunmasi firtinaya isarettir.

BULUT TÜRLERI

Bulutlar havanin sogumasiyla olusan milyonlarca küçük su damlacigindan ve buz kristalinden meydana gelir. Bunlar degisik sekillerde olusurlar. Biçimleri ,yükseklikleri ve büyüklüklerine göre adlandirilirlar.

Sirüs : (cirris ya da "tug"): Genellikle 6000 m. ve yukarisinda bulunurlar ve açik bir günde görülür, sakin bir denizin isaretidir.

Cirro Stratus: Karismis örümcek agi seklinde, yükseklerde ince beyazimsi bulutlar. Sakin bir denizin isaretidir.

Alto cuuulus ya da "koyunlar": Ayni boydaki gri veya beyaz bulutlardir. Bir koyun sürüsünü andirirlar. Yerden yükseklikleri 6-8 km. Arasindadir.

Alto stratus: Gökyüzünü gri bir perde gibi yogun olarak kaplayan, günes ya da ay bulunan bölümü parlak olan bulutlardir. Firtinaya isarettir.

Strato cumulus: Kivrim kivrim koyu bulutlaridir. Çok yogun degildirler. Aralarindan yer yer mavi gökyüzü görünür. Yagmur getirmezler.

Nimbus "semsiye": Tam anlami ile yagmur bulutlaridir. Kalin ve koyu renklidirler. Alt kisimlarda yer yer küçük bulutlar vardir. Bulutlarin içinde bazi delige benzer açikliklar bulunur.

Cumulus "Yün sepeti": Çesitli yüksekliklerde büyük bulut yiginlari. Günese karsi olan yerleri parlaktir.

Cumulo Nimbus "firtina" ya da "saganak": Cumuluse benzerler Üst tarafindan "cirrus"a benzer bulutlar alt tarafta ise "nimbus" bulutlari vardir. Çok alçak bulutlardir. Dolu bu bulutlar tarafindan olusur.

Stratus "çarsaf": Yukariya dogru yükselen yatay bir sis tabakasi. Parçalara ayrilmis sekline "franto stratus" adi verilir.

Pus veya sis; çok küçük su damlaciklarindan olusan "yüzey bulutlaridir.". Sis pustan daha yogundur.

Çiy: Soguk bir yüzeyle temas eden havanin sicakligi belli bir noktaya düstügünde çiy olusur. Su buhari çiy damlaciklari halinde soguk yüzeylerde yogunlasir.

Don: Yüzeylerdeki sicakligin don noktasinin altina düsmesiyle olusur.

Kiragi: Kiragi küçük buz kristallerinden olusur ve donmus bir çiydir.

Uçaklarin arkalarinda biraktiklari izler, uçak motorlarindan çikan su buhari içeren sicak gazlarin soguk havada donmasi ve yogunlasmasi ile olusurlar.

HAVA TAHMIN RAPORU

Içinde yasadigin yerin iklimini bilirsen çevreni daha iyi tanirsin. Iklimi ögrenmen konusunda radyodan, TV.den, gazetelerden alacagin hava raporlari sana yardimci olacak. Hatta biraz yardimla kendi meteoroloji istasyonunu kurabilirsin. Ölçümleri günde iki kere ve üstteki tabloda gösterilen konularda gerçeklesir. Bir ay sonra edindigin bilgileri arkadasina aktar. Hava konusunu bir hobi olarak seçersen meteoroloji konusunda uzman kisilerle baglanti kur.

RÜZGAR

Rüzgar; harekette olan havadir. Bu hareket bir dogrultuda olup daima yataya pek yakindir. Rüzgarin egimi birkaç dereceyi geçmez. Rüzgar dogrultusu, rüzgarin estigi yönle gösterilir. Mesela ''kuzey rüzgari'' kuzeyden gelen yani, ''kuzeyden güneye dogru esen rüzgar''demektir. Rüzgarin yönü ''rüzgar firildagi'' denilen aletle tayin edilir.

Rüzgarlara, yönlerine göre, bölge halkinin verdigi bir takim adlar da vardir. Mesela Marmara Bölgesi'nde kuzeyden esen rüzgara ''Yildiz" kuzeydogudan esene ''poyraz'', dogudan esene ''dogu'' güneydogudan esene ''kesisleme'', güneyden esene ''kible'', güneybatidan esene ''Lodos'' batidan esene ''bati'', kuzeybatidan esene ''karayel" denir.

RÜZGARLARIN SIDDETLERINE GÖRE ALDIKLARI ADLAR

DERECESI

 ADI  HIZI (Saniyede m.)  Etkisi

0 Sakin 0 - 1 Hissedilmez

1 Çok Hafif  1 - 2 Hissedilmez

2 Esinti 2 - 4 Yapraklari Kimildatir 

3 Hafif Meltem  4 - 6 Yapraklari Kimildatir 

4 Meltem 6 - 8 Ince Dallari Sallar

5 Sert Meltem 8 - 10 Duman hafifçe yana kayar, ince dallari sallar

6 Rüzgar 10 - 12 Kalin Dallari Sallar

7 Firtinali Rüzgar  12 - 14 Kalin Dallari Sallar

8 Hafif Bora 14 - 16 Körpe Agaç Gövdelerini Sallar

9 Bora 16 - 20 Toz, kagit parçalarini yükseltir, agaçlar sallanir.

10 Siddetli Bora  20 - 25 Dallari kirar 

11 Firtina 25 - 30 Dallari kirar, rüzgara karsi yürümek zorlasir.

12 Tayfun (Kasirga)  30 ve Yukarisi Agaçlari kökünden söker, binalara zarar verir.

ISI -RÜZGAR CETVELI

Isi-Rüzgar Münasebeti: Isi-Rüzgar cetvelinde görülecegi gibi hava sicakligi, insan, malzeme, araç ve yiyecek maddeleri üzerine, rüzgarin hizina bagli olarak degisik kuvvetlerde etki yapmaktadir. Yukaridaki çizelge bütün İZCİlerce çok iyi bilinip uygulandigi sürece sogugun olumsuz etkilerinden korunmak mümkündür.

Don çalmasi oldukça ilik havalarda bile rüzgarin vucudun korunmasiz kisimlarina nüfuz ettigi durumlarda meydana gelebilir. Örnegin; Sayet rüzgar sakin ve ISl -29"C ise dondurucu rüzgar etkisi çok azdir. Ancak ayni isi derecesinde rüzgar saatte 40 Km. süratle esiyor ise dondurucu rüzgar halinde olusan isi derecesi -59 °C olur. Bu kosullar altinda tehlike büyüktür ve bu isiya maruz kalan vücut 30 saniye içinde donabilir.

Sicaklik Degistirme Formülleri

Metrik veya Ingiliz sistemini degistirmek için dis kolonlardaki faktörler.

CELSIUS = C = 5/9 (F-32) F = 9/5 C + 32

FAHRENHEIT 32 40 50 60 70 75 85 95 105 212° °

CELSIUS 0° 5 10° 15° 20° 25° 30° 35° 40° 100

HAVA DURUMU

Görüs 

Görülebilen Mesafe Tanim

50 metre Kesifsis

200 metre  Kalin sis

400 metre Sis

1000 metre Mutedil sis

1 mil = 1609 m Puslu

2 Mil = 3218 m. Zayif görüs

5 Mil = 8045 m. Orta görüs

10 Mil = 16090 m. Iyi görüs

30 Mil = 48270 m. Çok iyi görüs

30 Milden fazla Fevkalade iyi görüs

 DENIZIN DURUMU

Dalga yüksekligi Tanim

0 DURGUN DENIZ. Sütliman

1 Kd.'den  SAKiN DENIZ. Tepeleri olmayan küçük dalgaciklar.

1- 3 Kd.  HAFiF SOLUGANLI DENiZ. Kisa fakat bariz dalgalar; dalga tepelerinde köpük tesekkül etmemis fakat cam gibi.

3 -5 Kd. MUTEDiL DENiZ. Dalgalar büyümeye basliyor, arada sirada beyazliklar gözüküyor.

5 -8 Kd. KABA DENiZ.Orta dalgalar, bariz uzun sekil almaya baslar, tepelerinde beyaz köpükler uzamaya baslar.

8-12 Kd. PEK KABA DENiz. Dalgalar büyür, devamli beyazliklar, dalgalar kirilmaya baslar ve köpükler rüzgar istikametinde uçusmaya baslar.

12 -20 Kd.  YÜKSEK DENiz. Agir tepeleri beyaz dalgalar, köpükler, kesif seritler halinde rüzgar istikametinde savrulur.

METEOROLOJI ARAÇ-GEREÇLERI

Yagmur sayaci: Her yani ayni çapta bir teneke kutu al kutunun içinde biriken yagmur suyunu her gün bir cetvel kullanarak ölç, kutuyu her ölçümden sonra bosalt.

Nem orani: Nem oranini ölçmek için karton bir süt kutusu bul. Kutuya yerlestirecegin birinin haznesi islak, digerinin kuru olan iki termometre arasindaki farki bularak nem oranini ölç. Nem oranini bulmak için asagidaki tabloyu kullan.

NEM ORANI ÖLÇÜM TABLOSU

Hazne Islak olan ve kutu olan termometreler Kuru ve islak Hazneli Termometrelerdeki Isi arasindaki isi (Centigrad ve Fahrenheit olarak)

Kuraklik: Bir bölgede en az 15 günlük bir sürede 0.2 mm. Den daha az yagisgözlenmesine kuraklik denir.

DEPREMDEN SONRA:

Deprem sonrasinda nasil davranacaginiz önemli. Panige girmemek, fisiltilara kulak asmamak, kurtarma çalismalarina katilmak gerekiyor. Deprem öncesi önlemlerinizi aldiniz ve depremi az ya da çok hasarla atlattiniz. Bu kez baska sorumluluklar sizi bekliyor. Ön kosul panige kapilmamak, uyanik ve hizli davranmak.

Eviniz hayatiniza zarar vermeyecek ölçüde hasar görüp, sizin disari çikmaniza izin veriyorsa, binayi terk etmeden önce çevrenizdeki seslere kulak verin. Bu sesler, sizden çok daha zor durumda olan insanlara ait olabilir. Sese olan yakinliginiz sayesinde binanin disindan yapilacak bir yardimdan çok daha hizli bir sekilde göçük altindakileri hayata kavusturabilirsiniz.

Kalabalik mekanlari bosaltirken sakin olmak, hasari en az ölçüde atlatmak açisindan önem tasir. Toplu ve düzenli hareket bu safhada çok önemlidir. Binalarin disina çiktiginiz andan itibaren de kurtarma çalismalarina katilmak gerekir. Verebileceginiz küçücük bir destek, bir insan hayati, daha büyük yardimlar birden çok insanin hayati demektir.

Felaket sonrasi olasi karmasa ortami için dikkatli olunmali. Özellikle de söylentilere, dilden dile dolasan deprem fisiltilarina yenilerini eklememeli ve kulak asmamaliyiz. Bu tür söylentilerle, Marmara Depremi'nin ardindan da yasandigi gibi halkta daha büyük panik olusturdugunu ve normal yasamin bir türlü geri kazanilamadigini gördük.

Sükunetinizi koruyun.

Durumunuzu degerlendirin.

Yarali olup olmadiginizi belirleyin.

Bulundugunuz yapi yikilmamissa, kontrollü, hizli ve dikkatli bir sekilde binayi terk edin.

Hemen ardindan gelebilecek bir artçi sok, o ana kadar yikilmamis, ancak tasiyici elemanlarina zarar vermis olan binayi yikabilir.

Sarsinti aninda merdivenler baglanti yerlerinden ayrilmis, tavandan dökülebilecek siva, beton parçasi olabilir. Binadan ayrilirken kapilari dikkatli bir sekilde açin, bu gibi tehlikelerden sakinin ve basinizi koruyun.

Eger enkaz altinda iseniz…

Kipirdayacak durumunuz varsa ve kesin bir çikis yolu görebiliyorsaniz hareketlenin. Aksi takdirde pozisyonunuzu koruyun ve sakin olun. Fazladan her çaba, size gelecekte gerekli olacak enerjiyi ve suyu tüketecektir.

            Disaridan bir müdahale sesi duyana kadar bagirmaya çalismayin. Bu enerjinizi zamansiz tüketmenize yol açacaktir. Bir ses duydugunuzda cevap verin ve pozisyonunuzu anlatmaya çalisin.

Ilerleyen saatlerde disariya ses verebilecek bir ses kaynagi yaratma yolu bulun. Tencere benzeri bir metale vurulacak biçak sapi, sert bir yüzeye vurabileceginiz diger sert bir cismin olup olmadigini kontrol edin. Çünkü saatler geçtikten sonra böyle bir sey edinme gücünü kaybetmis olabilirsiniz.

Kurtarma ekipleri, olay yerine ulastiklarinda bakacaklari ilk yer enkaz üzerinde kabarmis bölgelerdir. Kabaran bu bölgeler muhtemel yasam üçgenlerinin oldugu noktalardir. (Buzdolabi, bulasik ve çamasir makinesi, çelik para kasasi, demir dolap vb.) Böyle bir pozisyona sahipseniz, ilk ulasilacak kurtarma bölgesindesiniz demektir.

            Sonuç olarak depremle yasamayi ögrenmeliyiz. Insanlari öldüren deprem degil, insanlarin yaptigi binalar ve alinabilecek tedbirleri önceden almamalaridir. Hepinize Mutlu, güzel ve depremsiz günler.