[
METAFiZiK ]
Etimoloji
ve Tarihçe
Metafizik terimini ilk olarak Aristo'nun eserlerini kendine göre
düzenleyen Yunan Peripatetik filozof Rodos'lu Andronicus'un, MÖ
70 civarinda Roma'da kullandigi saniliyor.
Onun
düzenlemesine göre, asil adi Ilk Felsefe veya Teoloji olan
risale, Fizik risalesinden sonra gelmekteydi.
Böylece de,
Ilk Felsefe meta (ta) physica, ya da fizigi izleyen, olarak
biline geldi ve zamanla kisaltilarak metafizik oldu.
Aristo'nun
Metafizik'indeki konular (cevher, nedensellik, var olmanin
mahiyeti, ve Tanrinin varligi) yüzyillarca metafiziksel
spekülasyonlarin içerigini belirledi. Metafizik Ortaçagin
skolastik filozoflari arasinda transphysical (fizik ötesi) bilim
olarak bilinirdi. Bunun nedeni de onlarin, bir ögrencinin
fiziksel dünyadan algilarin ötesindeki dünyaya metafizik
vasitasiyla felsefi olarak geçis yapabilecegine inanmalariydi.
13. yüzyil skolastik filozof ve ilahiyatçisi Aziz Thomas Aquinas,
metafizigin amacinin, sonlu ve algilanabilir varliklarin
nedensel açidan incelenmesi yoluyla Tanrinin taninmasi oldugunu
bildirdi.
16. yüzyilda
bilimsel arastirmalarin yükselisiyle birlikte bilim ve imanin
uzlastirilmasi gittikçe önem kazandi. Akademik Anlam
Metafizik, geleneksel olarak, görünen-görünmeyen tüm gerçekligin
esas mahiyetini anlamaya çalisan felsefi bir alandir.
Metafizikçi,
ilahi, insani veya baska ne türlü olursa olsun, her seye
uygulanabilecek en temel, esas itibariyle en basit ve her seyi
kapsayan bir tanimlama pesindedir. Bu geleneksel ve felsefi
anlamda birine metafizikçi demek, onun her seyin neden, öz ve
mahiyetini anlamaya çalisan biri oldugunu söylemekle ayni
anlamdadir. Bu anlamda fizikçiden tek farki, fizikçinin bu
kavramlari açiklamak için gözlenebilen, ölçülebilen ve
denenebilen nicelikler aramasi, metafizikçinin ise sadece
bunlara basli kalmayip fiziksel alemin ötesindeki, gözlenemeyen,
ölçülemeyen ve denenemeyen açiklamalari da kabul etmesidir.
Bu da
fizikçinin metafiziksel açiklamalari kabul etmeyecegi fakat
metafizikçinin fiziksel açiklamalari kabul edebilecegi anlamina
geliyor. Böyle bakinca, madde ve hareketten baska bir sey
yoktur diyen eski materyalistler ve her seyin cansiz ve deneyim
kazanamayan enerjiden ibaret oldugunu söyleyen yeni
materyalistler kadar, ideler veya zihin ya da ruhtan baska bir
seyin var olmadigini benimseyen idealistleri de metafizikçi
kategorisine sokmak yanlis olmaz.
Popüler
Anlam Metafizigin yaygin olarak kullanilan popüler ikincil
anlami, bir çok insanin inandigi, fizikselin ötesindeki ve
tartismali bir çok olguyu içerir. Popüler metafizik, tamamen
ayrilmasi mümkün olmasa da, geleneksel olarak birbirine zit iki
alani birbirine baglar :
Mistisizm:
Nihai olanla (ki buna genel olarak Tanri denir) bir olma
deneyimlerine verilen isim (hakk al-yakin veya fena fillah).
Occultism (Gizli bilimler veya gizlicilik) Telepati, duru-görü
veya uza-görü (algilarin ulasamayacagi kadar uzaklardaki olay ve
nesneleri görme, clairvoyance), hissi kablel-vuku veya gelecegi
bilme (precognition), uzak geçmisi bilme (kaydi olmayan tarihsel
olaylar gibi, retrocognition) ve medyumluk gibi bilmenin
uzantilarina (duyu ötesi algi, extrasensory perception, ESP) ve
telekinezi, psikokinezi, büyü gibi bunlarin tatbikatina verilen
isim; çogunlukla normal insan faaliyetlerinin disindadir.
Occultün
akademik incelenmesi psisik arastirmalar adiyla anilirdi, daha
sonra parapsikoloji olarak isimlendirildi.